คำนำในการพิมพ์ครั้งที่ ๑

หนังสือที่ข้าพเจ้าเคยเขียนมาทุกเรื่องทุกเล่ม ข้าพเจ้าเขียนด้วยความพยายามและความประณีตพอๆ กัน แต่ข้าพเจ้าไม่เคยหนักใจในการเขียนเรื่องใดเรื่องหนึ่ง "พระอานนท์ พุทธอนุชา" นี้เลย ทั้งนี้เพราะเหตุ ๓ ประการ คือ

๑. เรื่องอื่นๆ ข้าพเจ้าสร้างตัวละครขึ้นเองเป็นการสะดวกในการที่จะเบนเรื่องให้ไปตามเจตนาของข้าพเจ้า เพียงแต่แทรกหลักธรรม และทรรศนะชีวิตลงไปในในที่ที่เห็นว่าสมควรเท่านั้นก็พอแล้ว ส่วนเรื่องพระอานนท์ พุทธอนุชา เป็นชีวประวัติของพระมหาเถระที่มีองค์จริง และเป็นพระที่สำคัญที่สุดท่านหนึ่งในพระพุทธศาสนา เรื่องของท่านผู้ศึกษาทางศาสนา ส่วนใหญ่ก็ทราบกันอยู่ ข้าพเจ้าต้องระวังมากในการเขียนเรื่องนี้

๒. เรื่องของพระอานนท์กระจัดกระจายกันอยู่มาก ข้าพเจ้าต้องใช้เวลาค้นคว้าจากตำราทางศาสนามาหลาย ทั้งพระไตรปิฏกและอรรถกถา นอกจากเรื่องของท่านแล้ว ยังมีเรื่องของบุคคลผู้เกี่ยวข้องอีกมิใช่น้อย ซึ่งได้กล่าวถึงในหนังสือเรื่องนี้

๓. พระอานนท์เป็นพระอริยบุคคล คือก่อนพระพุทธเจ้าปรินิพพาน ท่านเป็นพระอริยบุคคลเพียงชั้นโสดาบัน เมื่อพระพุทธเจ้านิพพานแล้วท่านเป็นพระอรหันต์ เมื่อเป็นดังนี้ การที่ข้าพเจ้าจะเขียนเรื่องของท่านในรูปธรรมนิยาย จึงเป็นเรื่องที่ยากและหนักใจ

อย่างไรก็ตาม แม้จะหนักใจ ข้าพเจ้าก็ได้รับกำลังใจเป็นเครื่องทดแทนอยู่เสมอๆ เนื่องจากขณะที่หนังสือเรื่องนี้ลงอยู่สยามรัฐสัปดาห์วิจารณ์นั้นมีท่านผู้อ่านเขียนจดหมายไปชมเชยมากรายด้วยกัน ที่บรรณาธิการนำลงในคอลัมน์จดหมาย ของสยามรัฐสัปดาห์วิจารณ์ก็มีหลายฉบับ อย่างน้อยจดหมายเหล่านี้และคำวิพากษ์วิจารณ์ในหมู่นักอ่าน ซึ่งล้วนแสดงออกในทางนิยมชมชอบนั้น ได้เป็นกำลังใจให้ข้าพเจ้าตั้งอกตั้งใจเขียนต่อไปอีก

เมื่อเรื่องนี้ลงอยู่ในสยามรัฐนั้น มีบางท่านมาขออนุญาตบางตอนไปจัดพิมพ์แจกในงานศพ และเมื่อลงจบแล้วกำลังรวบรวมพิมพ์เป็นเล่มอยู่ ก็มีหลายท่านมาขออนุญาต ขอตอนนั้นตอนนี้ไปจัดพิมพ์เผยแพร่เป็นการกุศลในงานศพและงานมงคลอื่นๆ เช่น พิมพ์เป็นการกุศลในวันมาฆบูชา เป็นต้น อีกหลายราย ข้าพเจ้าก็อนุญาตให้ด้วยความยินดี สำหรับผู้ที่ไปติดต่อที่สำนักงานสยามรัฐนั้น ข้าพเจ้าบอกอนุญาตไว้กับคุณประมูล อุณหธูป ให้อนุญาตเฉพาะบางตอน แทนข้าพเจ้าได้

ท่านผู้อ่านจะเห็นว่า ก่อนหนังสือเล่มนี้จะพิมพ์เป็นเล่มสมบูรณ์ อย่างที่ท่านเห็นอยู่นี้ หนังสือเรื่องนี้ได้แพร่หลายไปมากแล้ว เมื่อมารวมพิมพ์เป็นเล่มข้าพเจ้าได้แก้ไขทั้งตัวอักษร ข้อความ และเหตุการณ์อีกบ้างเพื่อความถูกต้องสมบูรณ์ ส่วนที่พิมพ์ไปก่อนๆ นั้น พิมพ์ตามต้นฉบับที่ลงในสยามรัฐ เพราะฉะนั้นถ้าท่านผู้อ่านเห็นข้อความไม่ตรงกันกับที่เคยอ่านมาในที่อื่นหรือในสยามรัฐก็ตาม ขอให้ท่านถือเอาฉบับนี้ เป็นฉบับที่ถูกต้องสมบูรณ์ที่สุด เพราะข้าพเจ้าได้ตรวจแก้ต้นฉบับจะส่งโรงพิมพ์และตรวจปรู๊ฟด้วยตนเอง ถึงกระนั้นก็ตาม เมื่อหนังสือลงแท่นไปแล้วข้าพเจ้าเปิดดูก็ยังมีสะกดการันต์ผิดอยู่อีก ก็ต้องปล่อยไป ข้าพเจ้ามิได้บอกแก้คำผิดไว้ เพราะเห็นเป็นส่วนน้อย อนึ่งหัวเรื่องแต่ละบทข้าพเจ้าได้เปลี่ยนแปลงแก้ไขไปบ้างแต่ไม่มากนัก

สำหรับเรื่องของบุคคลที่กล่าวถึงในหนังสือเล่มนี้อาจจะมีผิดพลาดอยู่บ้าง เช่น เรื่องของสุภัททะ ปัจฉิมสาวกอรหันต์ นั้น เดิมทีเข้าใจกันว่าเป็นลูกชายของอุปกาชีวก ข้าพเจ้าก็เขียนไปว่า "กล่าวกันว่าสุภัททะปัจฉิมสาวกอรหันต์ เป็นลูกชายของอุปกะ" แต่เมื่อกำลังรวมหนังสือนี้พิมพ์เป็นเล่มอยู่ ข้าพเจ้าได้พบว่าน่าจะเป็นคนละคนกันเสียแล้ว ทั้งนี้จากการเปิดดูใน The Dictionary of Pali Proper Names โดย จี. พี. มาลาลาเซเกราได้รวบรวมชื่อสุภัททะบุตรชายของอุปกะเป็นคนละคน สุภัททะปัจฉิมสาวกเป็นคนเกิดในตระกูลพราหมณ์ ข้าพเจ้าขออภัยท่านผู้อ่านไว้ ณ โอกาสนี้ด้วย และในการพิมพ์เป็นเล่มนี้ ข้าพเจ้าได้แก้ไขแล้ว

อีกเรื่องหนึ่งคือภรรยาของอุปกาชีวก ชื่อไม่ตรงกัน ในอรรถกถา ปาสราสิสูตร มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ บ่งว่าชื่อนาวา แต่ใน Pali Proper Names ของมาลาลาเซเกรา บอกว่าชื่อ จาปา เรื่องนี้เป็นเกร็ดไม่ใช่เรื่องสำคัญ จะชื่ออะไรก็ได้ ข้าพเจ้าจึงไม่เอาชื่อทั้งสองนั้น แต่ตั้งชื่อเสียใหม่ตามความพอใจของข้าพเจ้าคือชื่อสุชาวดี

เรื่องพระอานนท์ พุทธอนุชา เนื้อหาของเรื่องจริงๆ มีไม่มากนัก ที่หนังสือเล่มใหญ่ขนาดนี้ เพราะการเพิ่มเติมเสริมต่อของข้าพเจ้า ในทำนองธรรมนิยามอิงชีวประวัติ ข้าพเจ้าชี้แจงข้อนี้สำหรับท่านที่ไม่คุ้นกับเรื่องของศาสนานัก อาจจะหลงเข้าใจผิดว่าเป็นเรื่องที่มีหลักฐานทางตำราทั้งหมด สำหรับท่านที่คงแก่เรียนในทางนี้อยู่แล้ว ย่อมทราบดีว่าตอนใดเป็นโครงเดิม และตอนใด แห่งใด ข้าพเจ้าเพิ่มเติมเสริมต่อขึ้น นอกจากนี้ยังมีหลายตอนที่ข้าพเจ้าสร้างเรื่องขึ้นเอง เพียงแต่เอาพระอานนท์ไปพัวพันกับเหตุการณ์นั้นๆ เพื่อให้นิยายเรื่องนี้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น และเห็นว่าไม่เป็นทางเสียหายแต่ประการใด

บุคคลที่ควรได้รับการขอบคุณจากข้าพเจ้ามากที่สุดคือ คุณประมูล อุณหธูป นักประพันธ์นามอุโฆษผู้หนึ่งในวงวรรณกรรมไทย ซึ่งได้ชักชวนเร่งเร้าให้ข้าพเจ้าเขียนเรื่องลงในสยามรัฐสัปดาห์วิจารณ์ เรียกได้ว่าเรื่องที่ท่านอ่านอยู่นี้ คุณประมูล อุณหธูป มีส่วนช่วยเหลืออยู่เป็นอันมาก อีกท่านหนึ่งข้าพเจ้าอดจะกล่าวนามถึงมิได้ คือ ท่านเจ้าคุณอมรมุนี (สุวรรณ วรฏฺฐายี) วัดราชผาติการาม ซึ่งข้าพเจ้าได้อาศัยค้นคว้าตำราจากสำนักของท่านอยู่เสมอ เมื่อหาไม่ได้จากที่อยู่ของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าขอขอบคุณและขอบพระคุณท่านที่เอ่ยนามถึงนี้เป็นอย่างยิ่ง

นอกจากนี้ ข้าพเจ้าขอน้อมระลึกถึงพระคุณบุรพาจารย์เจ้าตำราทั้งหลาย ที่ได้สละกำลังกาย กำลังความคิดและกำลังปัญญา ทำตำราและบทประพันธ์ไว้เป็นแนวทางให้ข้าพเจ้าได้อาศัยไต่เต่าขึ้นมา ในขึ้นที่เรียกว่า "พอเขียนหนังสือได้บ้าง" อยู่ในเวลานี้

หนังสือเล่มนี้สำนักพิมพ์บรรณาคารได้ใช้วิริยะอุตสาหะอย่างแรงกล้า ในการที่จะสร้างให้ดีที่สุดสมบูรณ์ที่สุด และปรากฏเป็นรูปเล่มออกมาอย่างที่ท่านเห็นอยู่นี้ ข้าพเจ้าขอขอบคุณสำนักพิมพ์บรรณาคารเป็นอย่างยิ่งไว้ ณ โอกาสนี้ด้วย

ข้าพเจ้าเองมิได้ทรนงว่า จะเป็นผู้ทำอะไรไม่ผิดเพราะฉะนั้น ถ้าท่านผู้อ่านได้พบข้อผิดพลาดบกพร่องใด ๆ ข้าพเจ้าจะขอขอบคุณท่านอย่างสูง ถ้าท่านจะโปรดบอกให้ข้าพเจ้าทราบ ทั้งนี้เพื่อความสมบูรณ์ถูกต้อง ถ้าหากจะมีการพิมพ์ใหม่ในคราวต่อไป

หนังสือเล่มนี้มีหลายรส มีทั้งเรื่องทางศาสนาปรัชญาว่าด้วยความรัก ปรัชญาชีวิต กฎของสังคมและฯลฯ ขอท่านได้โปรดเลือกอ่านตามอัธยาศัยและความพอใจเถิด.

วศิน อินทสระ
๑๔ พฤษภาคม ๒๕๐๙
พระนคร